Een pan saus die nét iets te enthousiast pruttelt, een scheutje vet naast de koekenpan en wat overgekookt water: je gasfornuis heeft na het koken soms flink wat te verduren. En die bruine randjes rond de pitten? Die worden er bij de volgende kookbeurt meestal niet makkelijker op.
Gelukkig hoef je niet meteen met een schuurspons te gaan boenen. Met een mild sopje, een zachte borstel en wat aandacht voor de losse onderdelen kom je vaak al een heel eind. Ik neem je stap voor stap mee, zodat je de gaspitten schoonmaakt zonder de afwerking te beschadigen.
Dit is de basis
Begin met een uitgeschakeld, afgekoeld fornuis. Maak alleen de daarvoor bedoelde onderdelen los, gebruik een mild sopje en laat alles volledig drogen voordat je het terugzet. Goed terugplaatsen is net zo belangrijk als schoonmaken.
Even kijken: welk onderdeel maak je schoon?
Wat we vaak allemaal “de gaspitten” noemen, bestaat uit verschillende onderdelen. Je hebt de pannendragers, de branderdeksels en de branderkoppen of ringen daaronder. Die kunnen van verschillende materialen zijn, zoals geëmailleerd metaal, gietijzer of aluminium. Eén schoonmaaktruc is daardoor niet automatisch geschikt voor alles.
Bekijk vooraf één keer de handleiding van jouw kookplaat: welke onderdelen mogen los, welke mogen weken en welke middelen zijn toegestaan? Controleer daarbij ook hoe je het toestel veilig uitschakelt voor het schoonmaken. Dan kun je daarna rustig aan de slag.
Wat heb je nodig?
- Warm water met een klein beetje mild afwasmiddel.
- Een zachte doek of zachte, niet-schurende spons.
- Een zachte borstel zonder metalen haren.
- Een schone doek om na te drogen.
Leg eventueel een doek op het aanrecht waar je de onderdelen neerzet. Zo voorkom je dat een zware pannendrager tijdens het schoonmaken krassen op je werkblad maakt.
Stap 1: laat het fornuis afkoelen en haal de losse delen weg
Zet alle knoppen uit en wacht tot de kookplaat en onderdelen volledig zijn afgekoeld. Een hete branderdop in koud water leggen is geen goed idee: het plotselinge temperatuurverschil kan de afwerking beschadigen.
Maak vóór het loshalen een foto. Vooral bij een wokbrander met meerdere ringen is dat straks een fijn geheugensteuntje. Til de pannendragers en de verwijderbare branderdelen voorzichtig op. Laat vaste onderdelen en schroeven zitten.
Houd de onderdelen van iedere pit bij elkaar. Dat scheelt puzzelen wanneer alles weer schoon is.
Stap 2: maak pannendragers en branderdelen voorzichtig schoon
Was de losse onderdelen met het milde sopje en een zachte doek of borstel. Geef vette randjes wat extra aandacht, zonder hard te schuren. Spoel ze daarna zorgvuldig na, zodat er geen zeepresten achterblijven.
Zit er aangekoekt vuil op? Laat het sopje even zijn werk doen op onderdelen die daartegen kunnen. Onderdelen die mogen weken kun je kort in warm sop leggen; leg niet zomaar alles een hele nacht onder water. Vooral bij gietijzer en onbekende coatings is voorzichtigheid verstandig.
Komt een randje niet meteen los, herhaal dan de milde behandeling. Gebruik geen mes, staalwol of harde schuurspons om het er alsnog af te krijgen. Voor hardnekkige vervuiling kun je een reiniger kiezen die uitdrukkelijk geschikt is voor het betreffende onderdeel en materiaal.
Hardnekkige aanslag: wanneer kun je een puimsteen gebruiken?
Misschien heb je mij op Instagram al eens met een puimsteen aan de slag gezien. Bij aangekoekte resten op een geschikt hard oppervlak kan dat een handig hulpje zijn. Maar kijk bij je fornuis eerst goed naar het materiaal: de ene pannendrager is de andere niet.
Gebruik de puimsteen alleen op geschikte, ongecoate pannendragers waarvan de fabrikant deze schurende reiniging toestaat. Ook een zwart, ruw ogend rek kan een emaillaag hebben. Weet je niet zeker wat de afwerking is, blijf dan bij het milde sopje en de zachte borstel.
Voor geëmailleerde of anders gecoate gaspitdeksels en pannendragers raad ik de puimsteen niet aan. Gebruik hem ook niet op aluminium branderdelen, rvs, glas, ontstekingspennen of rond gasopeningen. Goed nat houden is belangrijk, maar maakt een krasgevoelig oppervlak niet ineens geschikt.
Zo gebruik je hem op een geschikt pannendrageroppervlak
- Haal de afgekoelde pannendrager van de kookplaat en verwijder eerst los vuil en vet met een mild sopje.
- Maak zowel de puimsteen als het oppervlak goed nat en houd beide tijdens het werken nat.
- Test met weinig druk op een klein, onopvallend stukje. Spoel af en controleer op krasjes, dofheid of een verandering van de afwerking. Stop als je iets ziet veranderen.
- Wrijf alleen voorzichtig over de vastzittende aanslag. Hard duwen is niet nodig; stop zodra het vuil weg is.
- Spoel alle slijpsel en vuil zorgvuldig af en droog de pannendrager meteen grondig voordat je hem terugzet.
Gebruik voor de keuken een aparte, schone steen. Een puimsteen die je voor het toilet gebruikt, houd je daar ook voor. Dat is wel zo fris.
Een hulpje bij hardnekkige aanslag
De puimsteen met handvat uit mijn winkel helpt je aangekoekte resten op geschikte harde oppervlakken aan te pakken. Het handvat geeft grip en je ontvangt vier vervangbare stenen.
Gebruik de steen altijd nat en alleen op een geschikt oppervlak. Niet gebruiken op emaille, andere coatings, aluminium, rvs of glas.
Bekijk de puimsteen met handvatStap 3: neem de kookplaat en de randen af
Haal losse kruimels eerst weg. Neem de kookplaat vervolgens af met een goed uitgewrongen doek met een beetje sop. Werk rond de branders en knoppen met weinig vocht; giet geen water op de plaat en spuit niet rechtstreeks in openingen.
Neem na met een schone, licht vochtige doek en droog het oppervlak. Werk bij geborsteld rvs met de richting van de structuur mee. Gebruik op glas en emaille een zachte doek zonder zandkorrels of harde restjes erin.
De ontstekingspen en de beveiligingspen naast de brander zijn kwetsbare onderdelen. Maak ze zo nodig voorzichtig schoon met een zachte, nauwelijks vochtige doek en droog na. Buig er niet aan en schrob er niet hard overheen.
Stap 4: controleer de branderopeningen
In de openingen en sleufjes van de brander mogen geen etensresten blijven zitten. Bekijk de losse branderdelen bij goed licht en verwijder oppervlakkig vuil voorzichtig met de zachte borstel.
Prik niet met een naald of ander scherp voorwerp in de gasopening van het toestel. Maak ook de gaatjes van de brander niet groter. Blijft een opening verstopt en krijg je die met de toegestane reiniging niet schoon, laat het onderdeel dan beoordelen.
Stap 5: laat alles helemaal drogen en zet het goed terug
Droog de losse onderdelen af en laat achtergebleven vocht in randjes en openingen verdampen. Zet ze pas terug wanneer ze volledig droog zijn. Vocht kan ervoor zorgen dat een pit na het schoonmaken slecht ontsteekt.
Gebruik je foto om de onderdelen terug te plaatsen. Controleer of de branderkoppen en deksels recht en stabiel liggen en of de pannendragers goed aansluiten. Forceer niets als het niet netjes past.
Controleer bij het eerstvolgende gebruik of de brander normaal ontsteekt en gelijkmatig brandt. Blijft hij klikken of ontsteekt hij niet, zet de knop dan uit. Controleer na afkoelen of alles droog is en goed ligt. Blijft het probleem bestaan, of blijft de vlam duidelijk afwijkend of overwegend geel, gebruik die pit dan niet verder en laat hem nakijken.
Kun je gaspitten schoonmaken met soda, azijn of een vaatwastablet?
Die tips zie je vaak, maar ik zou er niet zomaar een badje van maken. Aluminium en bepaalde afwerkingen kunnen gevoelig zijn voor sterke alkalische middelen of zuren. Ook een vaatwastablet in een teiltje is geen mild sopje.
Gebruik soda, azijn, ovenreiniger of een sterke ontvetter daarom alleen als die behandeling uitdrukkelijk is toegestaan voor jouw onderdelen. Een mengsel van verschillende middelen maakt de uitkomst niet voorspelbaarder. Begin gewoon met water en een beetje mild afwasmiddel.
Mogen de onderdelen in de vaatwasser?
Alleen als de fabrikant dat voor die specifieke onderdelen toestaat. Dat een pannendrager in de vaatwasser mag, betekent niet dat de branderdoppen en aluminium delen ook mee kunnen. Met handafwas houd je meer controle over de behandeling.
Moet iedere verkleuring verdwijnen?
Nee, gelukkig niet. Door hitte kunnen branderdeksels na verloop van tijd verkleuren. Zo'n gebruiksspoor is niet automatisch vuil dat je nog moet wegpoetsen. Als het onderdeel schoon, intact en goed werkend is, hoef je niet steeds harder te schuren om het weer als nieuw te krijgen.
Ruik je gas?
Stop met schoonmaken of ontsteken. Gebruik geen vuur en zet geen elektrische apparaten of schakelaars aan of uit. Open ramen en deuren, draai de hoofdgaskraan dicht als dat veilig kan en breng iedereen in veiligheid. Bel vanaf een veilige plek je gasnetbeheerder; in Nederland is het Nationaal Storingsnummer 0800-9009. Bij direct gevaar bel je 112. Bekijk ook de instructies bij gaslucht.
De tip van Tante Dee
Neem na het koken, zodra alles is afgekoeld, even de spetters en gemorste restjes weg. Daarmee voorkom je dat hetzelfde vetrandje morgen opnieuw wordt ingebakken. Je hoeft niet iedere avond het hele fornuis uit elkaar te halen.
En kies voor de uitgebreidere beurt een moment waarop je niet meteen weer hoeft te koken. Dan kunnen de onderdelen rustig drogen en hoef jij niet met een hongerig gezin achter je te wachten tot de laatste branderdop klaar is.
